Przypadek? Nie s膮dz臋.....
Niezasadne jest przypisywanie fotografii du偶ej roli przypadkowo艣ci, cho膰 jej elementy nietrudno znale藕膰 w wielu fotografiach...
Fotograf ustawiaj膮c statyw na ruchliwej ulicy w mie艣cie i nastawiaj膮c d艂u偶szy czas na艣wietlania, akceptuje fakt, 偶e w ka偶dym momencie mo偶e w kadrze pojawi膰 si臋 przypadkowy element. Fotograf mo偶e te偶 "z艂owi膰" przypadkowy element na pla偶y....
Jednak w tym rodzaju fotografii o to w艂a艣nie chodzi, przypadkowy moment zostaje uchwycony przez autora, kt贸ry w pe艂ni zadecydowa艂 o jego wybraniu, dlatego pozornie przypadkowe zdj臋cie, jednak stanowi efekt dzia艂alno艣ci intelektualnej cz艂owieka i jest odzwierciedleniem jego wizji.
Niezasadne jest przypisywanie fotografii du偶ej roli przypadkowo艣ci, cho膰 jej elementy nietrudno znale藕膰 w wielu fotografiach...
Fotograf ustawiaj膮c statyw na ruchliwej ulicy w mie艣cie i nastawiaj膮c d艂u偶szy czas na艣wietlania, akceptuje fakt, 偶e w ka偶dym momencie mo偶e w kadrze pojawi膰 si臋 przypadkowy element. Fotograf mo偶e te偶 "z艂owi膰" przypadkowy element na pla偶y....
Fot. Alicja M贸l
Jednak w tym rodzaju fotografii o to w艂a艣nie chodzi, przypadkowy moment zostaje uchwycony przez autora, kt贸ry w pe艂ni zadecydowa艂 o jego wybraniu, dlatego pozornie przypadkowe zdj臋cie, jednak stanowi efekt dzia艂alno艣ci intelektualnej cz艂owieka i jest odzwierciedleniem jego wizji.
W fotografii okre艣lanej
powszechnie jako „street photography” przede wszystkim potrzeba doskona艂ego
oka, 偶eby w艣r贸d t艂umu przypadkowych kadr贸w wyr贸偶ni膰 ten, kt贸ry przejawia
wysokie warto艣ci poznawcze czy te偶 artystyczne. Moim zdaniem nie jest 艂atwo
fotografii, nawet zdominowanej przez element przypadku, odebra膰 cechy
tw贸rczo艣ci, poniewa偶 trudno jest zaprzeczy膰 istnieniu 艣wiadomych, zamierzonych
przez autora zabieg贸w, aby dana fotografia powsta艂a. Jak przyjmuje J. Barta nie
mo偶na wykluczy膰 spod ochrony utwor贸w, w kt贸rych autor w spos贸b zamierzony i
celowy w艂膮cza elementy przypadkowo艣ci w kszta艂towanie postaci utworu[1].
Skrajny przyk艂ad roli przypadku w powstaniu fotografii
podaje R. M. Sarbi艅ski, kt贸ry opisuje
znan膮 fotografi臋 katastrofy samolotu w okolicach Pary偶a, gdy w kadrze osoby
fotografuj膮cej niebo nagle znalaz艂 si臋 eksploduj膮cy samolot. Trafnie wskazuje
R. M. Sarbi艅ski, i偶 pomimo zdominowania
fotografii przez przypadek, to autor, maj膮c 艣wiadomo艣膰 niepoddaj膮cego si臋
eliminacji elementu przypadkowo艣ci, zadecydowa艂, w kt贸rym momencie ten element
dopu艣ci膰 do g艂osu [2]. Przyk艂ady fotografii tego typu mo偶na mno偶y膰 i
zawsze pomimo bardzo kr贸tkiego czasu, nawet u艂amka sekund w jakim powstawa艂o
dane uj臋cie, istnia艂 proces tw贸rczy, kt贸rego efektem jest fotografia.
Pomijaj膮c w tym miejscu kwestie zwi膮zane z zarzutami, i偶 w
takich przypadkach to sam aparat robi zdj臋cie, nale偶y wskaza膰, i偶 fotografia
powstaje w wyniku dzia艂a艅 cz艂owieka i na ten proces sk艂ada si臋 szereg etap贸w, z
kt贸rych pierwszy i zasadniczy to decyzja autora, 偶e takie a nie inne uj臋cie
b臋dzie przez niego utrwalone. To w艂a艣nie po jej podj臋ciu autor podejmuje r贸偶ne
czynno艣ci przy tworzeniu utworu fotograficznego, takie jak wyb贸r kadru,
ustawienia parametr贸w ekspozycji i inne czynno艣ci techniczne obs艂ugi sprz臋tu
fotograficznego, a nast臋pnie je偶eli dojdzie do wykonywania odbitek decyduje o
ich kadrowaniu kszta艂cie czy te偶 wielko艣ci. Oczywi艣cie nale偶y pami臋ta膰, i偶
takie techniczne czynno艣ci mog膮 by膰 r贸wnie偶 podejmowane przez inne osoby pod
kierunkiem autora. W dotychczasowym orzecznictwie s膮dowym prezentowane jest
stanowisko, i偶 osoba, kt贸ra przy
tworzeniu obiektu fotograficznego wykonuje tylko czynno艣ci techniczne obs艂ugi
sprz臋tu fotograficznego 艣ci艣le wed艂ug wskaz贸wek tw贸rcy, nie jest wsp贸艂tw贸rc膮 w
rozumieniu art. 9 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach
pokrewnych (wyrok S膮du Najwy偶szego z dnia 5 lipca 2002 r., III CKN 1096/00).
Czy czynno艣ci
techniczne, kt贸re s膮 niezb臋dnym elementem w procesie tw贸rczym, ale cz臋sto pe艂ni膮
jedynie rol臋 pomocnicz膮, mog膮 by膰 uznane za wk艂ad tw贸rczy? Odpowied藕 na tak postawione pytanie
powinna by膰 twierdz膮ca.



